Cigerxwin, 1903 yılında Mardin” in Gercüş kasabasında dünyaya gözlerini açtı. Diller ve kültürler zengini Mardin...
Arapça ,Türkçe ve Kürtçe konuşulan,diller ve dinlerin harmanlandığı Mardin”de Türkçe ve Arapça yazıp okumak serbestti ama Kürtçe yasaktı.
Okuma-yazmayı dini medreselerde öğrenir.Eğitimini tamamlar ve imam olarak,parçalanmış yurdunun dağlarını,yaylalarını,köylerini karış karış gezme fırsatı bulur.
Halkının çektigi acıları,özgürlüğe susamışlığını görür,köy odalarındakı sohbetler,tarlada çalışan çilekeş Kürt kadının çektigi acılar,Dengbejlerin tarih kokan klamları ve ülkesinin doğal güzellikleri onun duygu ve düşüncelerinin şekillenmesinde büyük etki yapar.
Cıgerxwin tercihini yapar, Türkçe-Arapça-Farsça yerine 1924 yılında anadilinde yazmaya başlar.Kürt dili ,edebiyatı ve tarihini öğrenir ve öğretmek için yoğunlaşır.
Yüzbinlerce yıllık dilimizdir o,
O da bizim gibi düşmanın pençesindedir
Oysa ne bilge yiğittir cenk meydanında
Ne kılıç-kalkan ne de top-tüfektir
Cigerxwin,yolunu direnmek,başkaldırmaktan yana,yolunu halkına hizmetten yana seçti.
Kendini halkına,halkını aydınlatmaya adamış,eyilen,horlanan ve inkar edilen bir halkın sesi olmaya adamış bir ozan olarak,halkının ancak örgütlü bir mücadeleyle başarıya ulaşacağına inanıyordu.
O yoksul ve çileli topraklarda doğmuş,küçük yaşta çobanlık yapmış,ırgatlığa gitmiş,emeğin kıymetini anlamış,ezilenlerin bir parçasıydı.
Elbette,ezilmişliğin her çeşidine karşı çıkacak ve elbette örgütlü mücadelenin zorunluluğunu içinde hissedecek,örgütün,özgürlüğünü yok ettiğini sayıklayan yavallı küçük burjuva aydının tersine ,özgürlüğü elde edebilmek için örgütün ve örgütlü mücadelenin vazgeçilmez koşul olduğunu şiirinde haykıracaktı.
“Parti ol
Hem de partizan
Onurlu yaşamak istiyorsan eğer.”
Cigerxwin yaşam yolunu seçmişti,örgütlü yaşayacaktı.Şeyh Sait İsyanın dan sonra Suriye” ye geçerek orda aydınların kurmuş olduğu Xoybun adlı örgütte yer aldı.
Daha sonra Celadet Bedirxan”ın çıkardığı HAWAR adlı dergide şiirleri yayınlandı.
Şiirlerinın yayınlanması ayaklarını yerden kesmez.
“Madem şair oldum ,halktan koptum.” Durumuna düşmez.Tam tersine şöyle der “1927 de şiir yazmaya başladım.Bu yıl benim yurtseverliğe daha fazla sarıldığım yıl oldu.”
1917 Ekim Devrimi Cigerxwin”in üzerinde büyük bir etki yaratır.İşçi sınıfının ve ezilenlerin zaferini,kendi zaferi olarak değerlendirir.
Örgüt,onun için bir yaşam biçimidir.Suriye Kürdistan Kominist Partisi Merkez üyeliğinde yer alır.
Şairliğinin,örgüt adamlığının yanı sıra aynı zamanda bir araştırmacı,tarihçi ve bilim adamıdır.
Kürt dili ve tarihi üzerine kalıcı araştırmalar yürüten Cigerxwin,1950 yılında iki ciltlik KÜRDİSTAN TARİHİ adlı çalışmasını tamamlar.
1958 Irak Devriminden sonra BAĞDAT Üniversitesinde öğretim üyeliği yapan Cigerxwıin ,Kürt dili üzerine çalışmalarını yoğunlaştırarak,Kürt Dili ve Grameri adlı kitabı yazar.
Şiirlerinde,yoksul ve ezilen halkının dertlerini,sevdalarını,özlem,doğa sevgisi,ezilmişliğe ve ezenlere isyan vardır.
Sözünü asla sakınmaz,şiirini ezenlere karşı silah olarak kullanır.Ezilmişliği,halkının ezilmişliğini yüreğinde taşır.Ama ezilen,yok sayılmaya çalışılan bir halkın ferdi olmasına ,bu acıyı bir ozan duyarlılığında yüreğinde taşımasına karşın asla kaba,kör bir milliyetçi olmamış,bu tuzağa düşmemiştir.Onun için ezenin nerden ,hangi milletten olduğunun önemi yoktur.
Ezilen de ayrım yapmadan ezilenin kim olduğuna bakmaksızın ezene karşı durmalı,isyan bayrağını açmalıdır.
“ Ne farkeder be kan emici
Ha sen yedin,ha düşman.”
Mesele bu kadar açık ve nettir Cigerxwin için.Lafı eveleyip gevelemez.Onun için ezen ,bir kan emicidir.Bundan gayrısının önemi yoktur.
Şiirinde yalın bir anlatım ,sade bir dil kullanır.Ancak bu ,estetik,sanatsal bir dil kullanmadığı anlamına gelmez.Bir halk adamı,halk ozanıdır.Kendisini ezilenlerin,ezilen halkının davasına adamış bir dava adamıdır.Elbette ki şiiri,dili,şiirinin içeriği ve biçimi halkçı olacaktır.Elbetteki,kendisini ezilen halkına ,ezilen halkının aydınlanmasına adamış bir adamın hedefi halkı olacak,elbette yazdıklarının halkı tarafından anlaşılması ,algılanması ve kavranması için özen gösterecektir.Aksi takdirde halkı tarafından okunmayan ,anlaşılmayan ,algılanmayan düşüncelerinin silaha dönüşemeyeceğini bilmektedir.
Şiirlerinde halkın duygularını,yaşam biçimi ,özlemleri ve hayellerini çiçek gibi açar.
Onun şiirinde halk vardır.Onun şiirinin hedef kitleside halktır.Onun yüreği ezilenlerle atar.
“Tutsakların umuduyum
Açların yüreğinde acı
Evsizlerin bedeninde üşürüm.”
Cigerxwin bir ezilen halkın ozanı,araştırmacısı,tarihçisi,dil bilimcisidir.O,kökleri toprağın altını sarmalayan,Neruda,Brecht,Aragon,Nazım Hikmet gibi ulu çınarlardan biridir.Onlar hakların dili,sesi,umudu,geçmişidirler.Onlar insanlığın tarihidirler.
Cigerxwin, de halkı için ulusal ve sosyal kurtuluşun sesi,dünyaya açılan bir pencereydi.Bugün yeni kuşaklar arasında söylenen Kürtlerin Nazımı söylemide buradan geliyor.
--------------------ESERLERİ--------------------
1- Dıwana Yekan Şam,1945
2- Cim u Gulperi,Çirok 1947
3- Sewra Azadı—Dıwana Duduyan—1954
4- Reşoye Dare,Çirok 1954
5- Gotina Peşiya,1956
6- Awa u Destura Zımane Kurdi,Bağdat 1961
7- Ferhanga Kurdi, 1.Cilt,Bağdat 1962
8- Ferhanga Kurdi, 2.Cilt,Bağdat 1962
9- Kime Ez—Dıwana Sıseyan,Beyrut 1973
10- Midya u Selar,Çirok,Beyrut 1973
11- Ronak –Dıwana Çaran—Stockholm 1980
12- Zend Avısta—Dıwana Pencan—Stockholm 1981
13- Şefaq---Dıwana Şeşan—Stockholm 1982
14- Hevi ---Dıwana Heftan—Stockholm 1983
15- Tarıxa Kurdistan, 1.cilt ,Stockholm 1985
16- Tarixa Kurdistan, 2.cilt,Stockholm 1987
17- Aşiti—Dıwana Heyştan—Stockholm 1986
18- Folklora Kurdi , Stockholm 1988
Hasan Hüseyin